Lala Raščić – izložba i performans „Jedna glava sto jezika“

U ponedeljak, 5. oktobra likovni program CZKD je otvorila izložba „Jedna glava sto jezika“ umetnice Lale Raščić.

Izložba je bila otvorena do 6. oktobra, a u sklopu koje je autorka izvela performans, pod nazivom Gorgo.

U radovima koji su bili prikazani u okviru dvodnevnog programa „Jedna glava sto jezika“, Lala Raščić bavi se naracijom iz antičke mitologije koju prevodi u savremeni kontekst evropskog društva. Umetnica polazi od traumatičnih tačaka grčke mitologije, mesta ekstremnog nasilja, koja prevodi u kontekst emancipacije i daje novo čitanje mita. Jezik, odnosno govor deo je oralne tradicije, odnosno pripovedanja koje u Lalinoj praksi predstavlja važnu komponentu kojom gradi naraciju u svojim radovima. Polazeći od Elektrine tragične sudbine, novo čitanje donosi njen lik u ulozi vladarke koja svojim političkim govorima pokušava da donese bolji život svojim podanicima. Nudeći im različite utopijske oblike društvenog organizovanja, Eumenide donosi priču o ambivalenciji današnjeg društva koje je statično i nemo kada treba da pređe sa “reči na dela”. U video radu EE-0 mit o Arahne, tkalji koju je boginja Atina pretvorila u pauka, rekontekstualizovan je u poetskom tekstu, uz dodatke lokalnih anegdota iz Prizrena, u kojem je video performans izveden. Ideja potisnutog drevnog ženskog znanja i moći, prepliće se sa loklanim urbanim mitovima i običajima, kao i savremenim kulturnim, ekološkim i sociološkim fenomenima. Lik pauka u EE-0 priziva oživljavanje Meduze spajanjem njene glave sa telom, i taj čin dešava se u trenutku naoružavanja bakarnim oklopom i zvukom zveckanja oružja u dodiru sa telom umetnice u performansu GORGO.

Gorgo
Performerka: Lala Raščić
Bakarni oklop: Nerina Beba Alić
Ton i obrada zvuka: Hrvoje Nikšić
Kostim: Marijana Kramarić

U Gorgo, obezglavljena Meduza se vraća otelovljena kao umetnica pod zaštitom bakarnog oklopa. Meduza, Gorgona: GORGO je oživljena uz pomoć starih zanata i tehnologije. Bakar, kao drevni materijal obrađivao se i dodavao u legure za bitke i za domaćinstva; materijalnost ovog metala sidri nas u prošlost. Video i performans Lale Raščić prizivaju, od kulturnog konteksta, otežali lik Meduze u sadašnjost i u spekulativnu budućnost uz pomoć elektronski pojačanog zvuka koji se generiše u interakciji tela umetnice i oklopa. Gorgonin oklop, iskovan u saradnji sa jedinom ženom kujundžikom u Bosni, pored zazivanja “kiborga u nastajanju” prostorno je tretiran unutar izložbe kao ostatak nepoznate, antičke, drevne, heroine u arheološkom displeju.

Eumenide
Video, 27 min, kolor, stereo, 2013-2017

Utemeljen na J.P. Sartreovoj drami Muhe, ovaj video se ponaša kao zaključak Sartreova originalna tri čina.
U gradnji novog narativa koriste se reference na Sartrea, filozofije egzistencijalizma i individualističkog anarhizma, kao i citati iz klasične grčke mitologije i tragedije. Muhe svoje uporište imaju u mitu, no Sartre je svoju dramu pisao kao kritiku ne-djelovanja i pokore za vrijeme Nacističke okupacije Francuske. Raščić preuzima uloge Oresta i Elektre, dok se centralni motiv Eumenida, drevnih božica osvete, u videu tretira kao muzička numera – direktno prizivajući ulogu hora iz grčke tragedije. Kod Sartrea, Muhe se završavaju sa Orestovim odlaskom iz Argosa, a u ovoj verziji priča se nastavlja na premisi da Elektra, Orestova sestra, nasljeđuje prijestolje. Elektrina tradicionalna tragična uloga je subvertirana kroz njenu emancipaciju u osnaženi ženski lik: kraljicu, poglavarsku punu idealizma koja pokušava nagovoriti svoje podanike na nov, bolji način života. Elektrin govor obiluje ideološkim i utopijskim rješenjima.

EE-0
Video-performance 36’30’’, HD, kolor, stereo, 2018

EE-0 je video-performans utemeljen na grčkom mitu o Arahni, djevojci koju Atena pretvara u pauka. U video EE-0 antički mit je re-kontekstualiziran, i kroz poetski govor izvođačice briše granice drvenih priča i znanstvene fantastike. Subvertirani i manipulirani zapleti iz klasične mitologije se kombiniraju sa anegdotalnim opažanjima na koje umjetnica nailazi kroz istraživanja u literaturi ali i na terenu u i oko Prizrena. Predodžbe o potisnutom ženskoj moći i znanju se preispituju kroz prepričavanje lokalnih urbanih legendi, običaja, i ovo-vremenih socijalnih, ekoloških i kulturnih fenomena. Video nosi izvođačica koju se vidi kako izvodi tekst kazališno-dramskom okruženju. Pratimo njezinu postepenu preobrazbu u pauk/karakter Arahne. Kao reakcija na specifičnu lokaciju produkcije i lokaliteta istraživanje EE/0- Kosova, Europske najmlađe nacionalne države, ideja Postajanja se istražuje u tekstu rada kroz sugestiju geneze, transformacije i metamorfoze.

EE-0 je prva epizoda projekta Europa Enterprise i nasljeđuje koncepte rada i metodologiju istraživanja od Europa Enterprise projekta. Europa Enterprise je umjetničko-istraživačka baza koju su osmislile Andreja Dugandžić, Jelena Petrović i Lala Raščić i koja teži ukidanju granica između civilizacijskih i ne-civilizacijskih pozicija, uzvišenih i podčinjenih svjetova, prirode i društva i svih onih binarnih vrijednosti na kojima neoliberalni patrijarhat Europe danas počiva. Kroz performativna, diskurzivna i audio-vizualna polja, Europa Enterprise pokreće nova čitanja mitova, legendi i naslijeđenih arhetipskih formula, od antičkih, odnosno europocentričnih, do lokalnih. Drugim riječima, ova umjetničko-istraživačka baza traga za novim značenjima mitskog sadržaja kroz točke presjeka umjetnosti, znanosti, politike, ekonomije i tehnologije, kao i za njihovim artikulacijama kroz različite formate pripovijedanja i bilježenja.

*Više o Europa Enterprise i MREŽI kao metafori

Andreja Dugandžić, Jelena Petrović i Lala Raščić su su osmislile projekt Europa Enterprise kao baze za propitivanja cenzuriranih, zaboravljenih ili potisnutih mitskih formula putem kojih se razotkrivaju osnovne matrice strukturnog nasilja (ekonomskog, rodnog, kolonijalnog, ratnog…) i misle moguće strategije otpora. Nadovezujući se na prethodno istraživanje Jelene Petrović o mitu o Arahni, o ženi koja je istkala i uprizorila sudbinu Europe kroz nadmetanje sa božicom Atenom, Arahna se nametnula kao nulta točka za pokretanje daljneg istraživanja i nadogradnje Eurpa Enterpise projekta. Arahna, koja je učinila vidljivim brutalan zločin boga Zeusa nad Europom, kćerkom feničanskog kralja, kao i druge zločine koji su počinili bogovi sa Olimpa, predstavlja prvobitni okidač umjetničke pobune protiv onih koji vladaju svijetom, pobune koju je još u tom mitskom vremenu obavio mrak. Europa koju je Zeus oteo i silovao, postaje kroz povijest umjetnosti i pripovjedanija sretna djeva koja jaše na leđima bika, simboličko tkivo zablude evropske civilizacije i njenog suvremenog identiteta. S druge strane, Arahna, obična djevojka velikog talenta, pretvorena je u pauka jer se drznula suprotstaviti Ateni, božici koja je na svojim tapiserijama prikazala slavu i trijumfe bogova, ali i njihovo kažnjavanje običnih ljudi. Ovaj, mogli bismo reći prvi klasni spor, u kome je kazna za Arahninu “gordost i nepoštovanje” bogova nevidljivost i marginalizacija, ostao je zabilježen u Ovidijevim Metamorfozama, Danteovoj Božanstvenoj komediji, Gradu žena Christine de Pizan, teoriji o tekstu Rolanda Barthesa, također u feminističkoj teoriji (Susan Friedman Stanford, Nancy Miller, itd.) u kojoj se paukova mreža pojavljuje kao politička metafora cenzurirane, potisnute i zaboravljene, ali isto tako revolucionarne tekstualnosti. EE-0 je jedna od mogućih artikulacija ovih razmišljanja i istraživanja u poetskom tekstu i formi videa.